Birinci Bölüm: Kitabı almaya nasıl karar verdim?

Ayşegül İldeniz’in “Ayşegül 5.0” kitabını bitirdikten sonra kendisine karşı olumlu bir izlenimim oluşmuştu. Bu kitabı okuduktan birkaç ay sonra ise çocuklar için bir yapay zeka kitabı yazdığını gördüm, 7 yaşındaki kızım için hemen sipariş ettim.

Kendisinin kariyerini yapay zekaya özetlettirseniz dahi bu alanda kitap yazması gereken ilk kişilerden biri olduğunu görebilirsiniz. O yüzden ben çocuklar için yazılmış olmasına rağmen bu kitapta bilmediğim birçok şeyin olacağına emindim.

Esas düşüncem kitabı kızımın benden sonra okumasıydı fakat öyle olmadı, hâlihazırda bazı ödevlerinde yapay zekadan destek alan, görseller ürettiren bir çocuk olduğundan mıdır bilinmez, bu kitabı özellikle onun için aldığımı ve okumasını çok istediğimi söylediğimde ilk işi o gece kitaba başlamak oldu. 

Kitabı okurken bana bazı sorular sordu, kitapta ilginç bulduğu bilgileri paylaştı fakat kitabı bitirdiğinde kitabın ona biraz ağır geldiğini fark ettim, nedenini de okuduktan sonra anladım. Genelde ortalama 16 sayfalık standart çocuk kitapları okumaya alışık olduğu için kitaptaki bilmediği terimler ve kitabın 60 sayfa olması onu biraz zorlamış olabilir diye düşündüm. O yüzden bir süre sonra bu kitabı tekrar okumasını isteyip onunla tartışmak istiyorum.

Gelelim kitapla ilgili benim notlarım ve yorumuma:

İllüstrasyonlara merakı olan biri olarak kitabı resimleyen kişi olan Murat Kalkavan’ı araştırdım ve muazzam çalışmalara imza atmış biri olduğunu gördüm. Özellikle çocuklara hitap eden bir kitapta yer alan görsellerin önemini anlatmama gerek yok, bu açıdan kitap +1 puanla başlıyor.

Kitap 2025 basımı, oldukça güncel olması en büyük artısı. Benim gibi çocuk kitapları okumayı seven biriyseniz hele ki size hitap eden bir konuda bir çocuk kitabına denk gelebildiyseniz, çok keyif alarak okuyacağınıza eminim.

Kitap, içerik olarak sadece çocuklara değil, yapay zeka hakkında temel düzeyde bilgi sahibi olmak isteyen herkese hitap ediyor. Yapay zekanın tarihsel sürecini, günümüzdeki kullanım alanlarını ve gelecekte bizi nelerin beklediğini çok duru ve anlaşılır bir dille aktarıyor.

Ayrıca kitapta “Düşünelim” bölümleri yer alıyor ve çocukları düşünmeye teşvik ediyor, çocuğunuzla birlikte uygulayabilirseniz harika bir etkinlik olur.

Yazının bundan sonraki kısmı kitaptan aldığım ve daha detaylı araştırmak istediğim bazı notlardan oluşuyor bu sebeple bilgi içerebilir.

İkinci Bölüm: Kitabı okurken aldığım notlar, öğrendiğim kelime ve kavramlar

Öğrendiğim Kelimeler:

• Mezopotamya kelime anlamıyla "iki nehir arasındaki ülke" demektir (Grekçe mesos "orta" ve potamos "nehir" kelimelerinden türemiştir). Bahsedilen bu iki nehir, medeniyetin can damarları olan Dicle ve Fırat'tır.

Bugün bu tarihi bölge; Irak, Kuveyt, Suriye'nin doğusu, İran'ın güneydoğusu ve Türkiye'nin Güneydoğu Anadolu bölgesini kapsamaktadır. İnsanlık tarihinin ilk şehir devletleri, yazılı kanunları ve büyük imparatorlukları bu topraklarda doğduğu için bölgeye haklı olarak "Medeniyetin Beşiği" denir.

• Okyanusya Büyük Okyanus (Pasifik) üzerine serpilmiş binlerce adadan ve devasa bir kıta kütlesinden oluşan, dünyanın en küçük yüzölçümlü ama coğrafi olarak en dağınık kıtasıdır.
  
  

Burası; el değmemiş tropikal adaları, dünyanın başka hiçbir yerinde evrimleşmemiş canlı türleri (endemik fauna) ve derin yerli kültürleriyle adeta tamamen kendine has bir dünyadır.

Öğrendiğim Çeşitli Bilgiler:

• Robot kelimesini tarihte ilk kim kullandı?

Robot kelimesi, Çek oyun yazarı Karel Čapek (1890–1938) tarafından dünyaya tanıtılmıştır. Kelime, yazarın 1920 yılında kaleme aldığı ve 1921 yılında sahnelenen R.U.R. (Rossum's Universal Robots - Rossum'un Evrensel Robotları) adlı bilim kurgu oyununda ilk kez kullanılmıştır.

Çekçede "robota" kelimesi; zorunlu emek, angarya, köle gibi çalışmak anlamlarına gelir. Yazar, bu kelimeyi oyundaki yapay insanlar için kullanmıştır. Bu nedenle kelimenin kökeni aslında mekanik bir makineden ziyade, zorunlu ve ağır işleri yapan işçileri temsil etmektedir.

• Isaac Asimov kimdir? "Üç Robot Yasası" Nedir?

Isaac Asimov (1920–1992), bilim kurgu edebiyatının en büyük ustalarından biri kabul edilen Rus asıllı Amerikalı yazar ve biyokimyacıdır. Robotik kelimesini ilk kullanan kişidir. Bilim kurgu dünyasına kazandırdığı en önemli kavramlardan biri de "Üç Robot Yasası"dır. Bu yasalar şunlardır:

1. Bir robot, bir insana zarar veremez ya da zarar görmesine seyirci kalamaz.

2. Bir robot, birinci yasayla çelişmediği sürece insanların verdiği emirlere uymak zorundadır.

3. Bir robot, birinci ve ikinci yasayla çelişmediği sürece kendi varlığını korumak zorundadır.
   
   

• Charles Babbage

Charles Babbage (1791 - 1871), İngiliz matematikçi, analitik filozof, makine mühendisi ve mucittir. Günümüzde dijital ve programlanabilir bilgisayarların temel fikrini ilk kez ortaya koyduğu için "Bilgisayarın Babası" olarak kabul edilir.

• Ada Lovelace

Ada Lovelace  (1815–1852), bilgisayar tarihinin en önemli figürlerinden biridir ve tarihin ilk bilgisayar programcısı olarak kabul edilir.

• John McCarthy

John McCarthy (1927–2011), bilgisayar bilimi dünyasında "Yapay Zekanın Babası" olarak anılan, bilgisayar teknolojilerinin bugünkü haline gelmesinde devrimsel katkılar yapmış Amerikalı bir matematikçi ve bilgisayar bilimcisidir. Eğer bugün yapay zekayı konuşuyor, bulut sistemleri kullanıyor ya da modern programlama dilleriyle çalışabiliyorsak, bunun arkasındaki en büyük vizyonerlerden biri kesinlikle McCarthy'dir.

McCarthy, 1956 yılında düzenlenen ve yapay zekanın resmi olarak bir bilim dalı haline geldiği tarihi Dartmouth Konferansı'nın baş organizatörüydü. Makinelerin insanlar gibi düşünebilme, öğrenebilme ve problem çözme yeteneğini tanımlamak için "Artificial Intelligence" (Yapay Zeka) terimini ilk kez bu konferansın öneri metninde kullandı ve dünyaya tanıttı.

• Geoffrey Hinton

Geoffrey Hinton (d. 1947), yapay zeka dünyasında "yapay öğrenmenin büyükbabası" (Godfather of AI) olarak anılan İngiliz-Kanadalı çok ünlü bir bilgisayar bilimcisi ve bilişsel psikologdur.

John McCarthy ve çağdaşları yapay zekanın "mantık ve kurallar" (sembolik AI) üzerine kurulması gerektiğini savunurken; Hinton, insan beynindeki biyolojik nöron ağlarını taklit eden Yapay Sinir Ağları (Artificial Neural Networks) yaklaşımına inandı. Onlarca yıl boyunca kimsenin dönüp bakmadığı, "işe yaramaz" gözüyle bakılan bu yöntemi savunmaya devam etti. Sonunda haklı çıktı ve derin öğrenme (deep learning) devrimini başlatan isim oldu.


Kaynakça:

Yazıyı hazırlarken Google Gemini'den destek aldım.

---

📚 Kitap İncelemeleri kategorisindeki diğer tüm yazılarım için: Kitap İncelemeleri

🔔 Beni Instagram'da takip edin: @mrtsevinc.com.tr

🏠 Diğer tüm yazılarım için: mrtsevinc.com.tr